Республика Марий Эл, Йошкар-Ола

Меню
Главная
Статьи
Сылнымут йолва
Муро-влак
Увер йогын
Гороскоп
Марла календарь
Марий Эл Радио
Марий Эл ТВ
Марий географий
Мыскара
Юрист палдара
English
Марий Эл
Форум
» ЧАТ
» mp3
Мер Ой
Фото
Религия
История
Кырык марла
Марийский язык
Марийские шрифты
Unicode шрифты
Обратная связь
RSS новости
Популярные новости
» Президенту ОАО "Российские железные дороги"
» Народ мари в современном мире
» Полтыш - князь черемисский
» Форум, чат и флэш-плеер на нашем сайте
» SMS-salamym marla vozo!
» Свадебные обряды горных марийцев Казанской губернии, оп ...
» 18 декабря в клубе STONE - Марий Танцпол
» Марийское общественное движение в Республике Башкорт ...
» Психологические аспекты образования в условиях нацио ...
» ИСТОРИЯ СЕЛ И ДЕРЕВЕНЬ СЕРНУРСКОГО РАЙОНА РЕСПУБЛИКИ МА ...
Последние комментарии
» От keche в новости:
Илья Россыгин Кугу Пнчерын эргыже
» От keche в новости:
Марийские сувениры от \"Энсай\"
» От keche в новости:
Место и роль марийского языка как средства общения и тра ...
» От Edd в новости:
Место и роль марийского языка как средства общения и тра ...
» От admin в новости:
Место и роль марийского языка как средства общения и тра ...
» От Edd в новости:
Место и роль марийского языка как средства общения и тра ...
» От keche в новости:
Черемисские войны (1550 - 1590 годы)
» От Yazjchnik в новости:
Группа \"Пайрем\"
» От Yazichnik в новости:
Шем лум саман
» От railer в новости:
Скачать марийские песни в mp3
Счётчик
Марий Эл увер, новости Марий Эл, скачать марийские шрифты » Сылнымут йолва » Шем лум саман
Шем лум саман

Author Автор: admin | Date Дата: 2 сентября 2008 | Views Просмотров: 221

Категория - [Сылнымут йолва]
Александр Петров

Поэма (mp3)

Поран штеш
Москвасе Кремль велке,
А кас кава шукертак шем тсан.
Шога трза воктене ойгыш вочшо
Руш кугыжа — Шыдешкыше Йыван.
Туп сугырген,
нер пркыт сыным налын,
Шинчаончалтыш шыде, кишкын гай.
Каза пондаш оылашым петыралын,
Да шем-сур п...
Шке деч нигуш от кай:
“Ты илыш эртыш... Эртыш...
Молан йрыш?!
Могае порым елан ыштенам?!
Да шкеже ужым мо пиалым? —
вуйыш перыш. —
Товат, уке. Эре пуштеденам...
Паяр тчам ондак тдаш логале,
Вара опричнина вуемым аыртен —
Мыняр титакдыме
товар йымак логале...
О Поро Юмо, полшо! Вий пытен...
Мый пуштым эргымым...
Престолышко шичшашым
Шке пуштым... Тыште...
Вуйжо гыч перен.
Ванюша, эргым, сулыкем касаре,
Шем титакем кудалте мбачем”.

* * *

Эре тыгак, кунам шуэш ты пагыт, —
Вес вел тняш суртет коден каяш, —
Вует кучет да мужедат: куш налыт —
Чевер узьмакыш?
Тамыкыш йлаш?
Трук шарналтет:
мом ыштенат тняште,
Эрталше жаплан акым раш пуэт;
Осал ден поро,
лум ден шикш коклаште,
Ты ош тняште шке кышат ончет...

* * *

«Шынденыт мыйым,
кум ияшым, князьлан,
Тыглайлан огыл — падишах гайлан.
Да властьым кидышкыже нале
“шнуй айдеме” —
Елена Глинская, Литва княжна, авам.
Ачам деч кодым кум ияшак тулык,
Авамын лийын вес марий — Йыван
Овчина Оболенский — кугу сулык.
Ачам мондалте авамлан тунам. –
Кугыжа тайналте,
пырдыжыш эертыш. –
Оем, о Юмо, мо тыге темда?» —
Чот лдын, ыреслен пелештыш.
Лач чинче-лум эрденсылак йога.
Шинча йолга,
пычкемышым рошт пчкын —
Кугыжа палатым шучкатан онча.
А уш чыма эрталше мыр мучко,
Шем сулык жапым вашкыде ронча:
“Мый лийым царь
латшым ияшак годым,
Тунам шем шыде кргыштем пошен.
Мыняр паяр пушташ тчен озажым,
Но Кугу Юмо мыланем полшен...
Ойлат: йочан каваже — канде-канде,
Да кечыйол чевер дечат чевер.
Полмезе жап
шиждеак эртен кайыш...
Эх, чоныштем тудлан огеш лий вер.
Мый изи годым, модмо пагыт годым,
Тааш-влак семын
шым керт юарлен.
Москва-эерын серыш эырвот ден
Шым тошт лекташ, паяр тча вучен.
Мыняр ужаш логале
шшкыл пуштмым,
Мыняр секира южышто шшкен!
А вр йоген,
кеч ийын кошт ший пуш ден -
Паяр мбак паяр орен кзен.
Озашт пелен дворовый-влак аженыт:
Вийвал ден шого — кз ден товар.
Коклан мыят кугыжала койын омыл, -
Йлен оралте, пого ден савар...
Авамым пуштыч аяртен паяр-влак,
Мый кодым тулык шым ияш, калтак.
Ялт куку иге птынь ош тнялан,
А йыр сут янлык — шугалтмем вучат.
Но мый садак сур пирылан
шым суко,
Да вуйым шым пу осаллан ткаш.
Вашлийым Настям,
тнялан чеверым,
Ош кгерченла ешым чумыраш...
Настюша, Настя!
Йратем мый тыйым!
Тачат шмем тылат кра кыра.
Но тыйым пуштыч
аяртен паяр-влак...
Шарнем да тыйым — шм-чонем ыра.
Уке, шым код шем вийлан
парымеш мый:
Москвам леведе шыде мылем.
Тунамак лач шижде
вашталтенам дыр,
Иян мажлан поро ош чонем.
Йолташым муым —
пегыде Малютам,
Йорталтыш имне, сулыкым почкен.
Авалтыш шем опричнина кундемым,
А калыклан товар йырваш кончен.
Паяр мбач паярын вуй велалте,
Ышна чамане йршын нигмат...
Тачат ужам йочам
тул-шикш логаште...
О, Юмо, ашне, км тый куштенат?!
Кузе чонем коржеш, но к пала гын,
Кузе вуем печкалтын сургалтеш?!
Мом ыштыльым
мый тиде ош тняште?!
Ала тыге гына илаш лиеш?!

* * *

Вряг Рюрик дечын
тукым-вожым налын,
Шнуй Византийын
сомылжым шуктен,
Ме кумшо Римым ыштышна
Москваште,
Российын вийжым
йырым-ваш шарен.
Мый сеышым Ливонийым,
Сибирьым,
Йдвел кундемым
шкем дек ушенам.
Але вара тунам ораде лийым,
Ала тунам титакым ыштенам?
Уке-уке... Чыла тыгеак клын,
Ногай ордам моштен
мый сеенам.
Да Астарханым,
Каспий теыз мландым,
Мый православий дек
эрелан ушенам...
Оза кундем да тудын шыде ханже
Сафа-Гирей сар дене лдыктен.
Пуреныт тутыш керылтын трзашке,
Эрвел трзашке, элым сургыктен.
Кошташ логале йот Оза олашке,
Тжемле сарзым стройыш шогалтен...
Да, лийын жап...—
Руш царь каваш ончале. —
Тжем йот сарзым руышна вуйге…
Пудеште ор, но вуй мбалне кече
Молан гын шыле вигак мый дечем?!
Сур-шем ттыра темдале
туп-вачемым
Да трук рашкалтыш кудырч элнен.
О, мо тыгай?! О Юмо, умылтаре —
Тунам могае йкым колынам:
“Ит тошт ткаш шнуй Юлын
шола сержым,
Ит тошт марийын отыжым тошкаш!”
Но мый швальым тиде
шнуй шомаклан:
«Могай ораде тушто кычкырла?!
К туныкта Йываным, царьым, мыйым?!
Клан утен шке вуйжо курымлан?!
Тунам, о Юмо,
йоылыш мый лийым,
Ынде палем — кн йкшым колынам.
Тунам вет тый, о Поро Кугу Юмо,
Шнуй шомакет гоч мыйым чаренат.
Но мый, Руш царь, оза улам тнялан!
Чылан лач мыйым колыштыт сукен! —
Иралт пелештышым. —
Ниг ок тошт кугыжалан
Ик уто мутым ваштареш ойлен».
Тыге мый шонышым
лач кумло кок ий ожно.
Эх, Юмо деч кугула «койынам».
Да колтышым Юл вдын шола серыш
Горбатый Шуйскийым. —
Марийым тошкенам.
Ты воевода — лддым шем курныж —
Марий илемым ломыж ден варен.
Кундем мбалне
шикш шемемын кзыш,
Ош марий кечым твыт петырен.
Тушманын вийжым мыйын
пркыт сарзе
Моштен темдале, отыш петырен.
Ниг ыш утло тиде сй пасу гыч,
Ниг ыш керт
шке вуйжым утарен.
Ойлат, тунам марий-влак
пуйто ыльыч
Ош тувыр ден да керде деч посна.
Ош Юмым пуйто
срвален кумальыч —
Шнуй мутым пуйто лугыч ыштышна.
Ойлат, кунам айдеме кумалеш гын,
Ит тошт шомакым йкын пелешташ...
Чу, мо тыгай?
Шмем кыра писештын...
О Кугу Юмо, мом ынде ышташ?..
Ынде ылем тунамсе сулыкемым,
Да марий еын ойгыжым палем —
Марий илем авалтын шинчавд ден,
Изи аза шикш-тулышто йлен.
Изи аза... Титакдыме ош суксо,
Эр кечылан тудат дыр куанен,
Марий аважым йратен дыр шокшын
Да турий мурым колыштын шулен...
Чыла пытен тунам марий тняште.
Ме сеышна. Но мом мылам пуэн
Ты сеымаш?
Тазалыкым, пиалым?! –
Нимом уке!
Лач сулыкым конден».

* * *

Поран штеш Москвасе Кремль велке,
А йд кавам леведе шем ттан.
Сорла гай тылзе ок ончал племыш.
Трза воктен — ал кайыше Йыван.
Поран штеш.
Кава гыч ош лум пырче
Вола, чал Кремльым ошын петырен,
Левед йога
Москван сураше тсшым —
Эрна пасу, чодыра, марий илем...

* * *

Марий илем…
Поран ттан коклаште
Шога шкет сарзе — чал пан марий.
Порволыш суртшо ломыж,
тул логаште —
Йлалтыш тудым шучко опкын вий.
Шога шкет сарзе —
чал пан Тайгелде,
А чурий мучко шинчавд вола:
“Молан тыге, о Поро Кугу Юмо?
Могай шем вий куатшым йыр шара?
Клан мый ыштышым осалым
ты тняште?
Шм пелашем молан йлен колен?
А уныкам, идалыкым эрталше,
Йршеш аза... Тудат тулеш пытен.
Сылвий... Йлен...
О Поро Кугу Юмо,
Мо верч колтет ты орлыкым мылам?
Ала мландем мый переген
шым мошто,
Ала ондакак кердым кучыман?!
Но мый — марий,
ужар пртсын еже,
Мый сарлан огыл вийым погенам.
Курал-даш, уржам кушташ ааште —
Мый порылан гына тунемынам.


Ондак чыла улмаш йршеш вес семын,
Эр кечыжат пиалым йыр шарен.
Изи турий мурен, шарен у семым,
Да леве-лай мардеж шыман пуэн.
Эх, лийын жап...
Кузе келшен иленна!
Кузе полшенна ваш пашам ышташ.
А к логалын йоылыш туткарыш —
Чылан вашкенна мер дене полшаш.
Тунам лумжат волгалтын чинче семын,
Да поранжат лач чоным кандарен.
Молан гын таче урмыжеш
вес семын? —
Мылам лач утыр орлыкым конден.
Йлен илем...
Лач кодо пртын олмо.
Пытен кундем...
«Чап лийже, кугыжа!»
Мыняр йоча ача-ава деч кодо!
К титакан?! — шортеш чал кугыза.-
Ик кечын тольыч ханын
сарзе-влакше
Да увертарышт: «Керылтын кугыжа.
Чыла пръе кайышаш Оза олашке!
Хан Ядыгей тыгела лач кшта!”
Вара тул-сй. Сеалтна...
Пырдыж йрль...
Йырваш ал вр эерла ялт йоген.
Ме чакнышна чодырашке.
Молан йрыш:
Оза верч шогышна,
а хан - тачат мчр!
Шем Ядыгей логале
руш кугыжа дек,
Полшаш товатлыш курым-курымлан.
Тынеш пуртен,
утарыш шке кундемжым...
А мыланнаже кушко пурыман?!
Шкенан йлам да шнуй кугезе отым
Ме ниглан ышна пу вошт каргаш,
Но илемлашке керылт пурыш опкын
Азам да шогым твыт пытараш.
Илем мбалне курныж
шучкын ччкыш,
Ир шем ттан кундемым авалтен.
Чытен илаш тыгайым тутыш? —
Ситыш!
Эше кертам кердем ден солалтен!
Мый шкет каем,
шнуй кердым кидыш налын,
Сут опкын мландыш эр-эрден мием.
Кучем врйшым, о гыч
кормыжталын
Да шм гыч лекше йодышым пуэм:
“Могай осалым ме тылат ыштенна?” —
Каласе раш, шинчатым шылтыде.
Молан озала отыш толын лекда,
Вес калыкын йлажым шотлыде?!
Ме тып иленна тыныс илыш дене,
Ош поро чон ден порым лач шонен.
Пошкудо дек тыматле кумыл дене
Шнуй пайрем годым
вашла коштылден.
Мемнан нурна волгалтын
кинде дене,
А сип кожла гын янлыкым куштен.
Ме, марий калык,
Юмын сугынь дене
Илаш тыршенна,
кажныж ден келшен.
Мемнан сорлана
киндым лач тредын,
А пс шаньык шудым чумырен.
Но опкын вийын отыш керылтмекше,
Ик тале вийыш шортын чумырген.


Уке, ок кл вес калыкын ааже,
Кугу поянлык, ший ден шртньыжат,
Ал снеге дене йолгышо аланже —
Йршеш огеш кл еын ниможат.
Йодам мый иктым Поро Юмо дечын:
Левед кундемым тыныс шулдыр ден,
Тек кече шыргыжеш яндар кава гыч,
Ош марий мландым
шыргыж ырыктен.
Тек пеледеш висвис пртем воктене,
Тек кайык муро йырым-ваш йога,
Тек тыныс кече нлталтеш эрдене
Да поро кумыл кажныж дек вонча.
Мый шанем, кеежым я ош телым
Марий шкалан лач шке оза лиеш.
Палем, чоа эн поро сылне элым
Да пиал шдыр угыч чкталтеш.
Тунам толеш тугае ямле пагыт —
Ниг ок шрдыл, весым мыскылен.
Да руш мия марий пошкудыж деке,
Йокмам чыкен, сай ешыжым вден.
Тунам кава лиеш тугае канде…
Да теле эр лач тынысым конда.
Тунам пеледалтат,
чал Марий мланде,
Да шем сар тулым кундемна монда.
Марий лектеш пасушко —
руш пеленже,
Руш е — приказчик,
марият — тугак.
Вашла шуят, клеш гын,
полыш кидым.
Кузе эше?
Илаш клеш тыгак!
Мый шанем, толеш тугае пагыт —
Чарла карман олашке савырна.
Тушан марий-влак
утыр чапым налыт,
Марий твыра рдер лач туш кусна.
Шнуй ото-влак уэш одарланалыт,
А мер кумалтышышке кажныже мия.
Тушман ок тол шнуй кечын
саркурал ден,
Чыла осал мландем кора кая.
Тыгак тек лийже!
Тидын верч кеч таче
Мый чал вуем пышташ ом чаманал.
Лач кушшо тукымлан волгалтше кече!
Клеш? — Чонем, Ош Юмо, тачак нал!
Илен эртарышым
мый тиде ош тняште,
Осалжым-сайжым шуко ужынам.
Тек кодшо сугынемже
шнуй кнагаште:
Мый тыныс верч
келшен илаш жам».

* * *

Поран штеш Москосо Кремль велке,
А эр кава шукертак ал тсан.
Кия трза воктенсе трон мбалне
Руш кугыжа — Шыдешкыше Йыван.
Копашке кормыжтен вран
державым,
А пй шыралтын, корштымым чытен.
Шинча каралтын —
чон коден ты капым...
Лач лум гына тегечсылак йоген.
Сорла гай тылзе петырнен
поран ден,
Тудлан садак: к ош тням коден,
К трон мбалне, я прт олмо валне,
Марий, я руш шке мыржым шуктен...
Поран штеш
Марий кундем мбалне,
Пуста илемым твыт петырен.
Киен прт олмо валне
чал Тайгелде,
Мардеж тудлан шке мурыжым мурен.
Мардеж мурен пытартыш
муро семым,
Ший чинче ден леведын курымлан...
Тачат шмна кыра
шнуй сарзе семын —
Вуем савем кугезе тукымлан.

* * *

Ош лум велеш Йошкар-Ола мбаке,
Ладыра куэшке чинчым ешарен.
А тыныс эр волгалт шуйна умбаке,
Марий мландеш
пиалым йыр шарен...

10 июль 2002 ий.

Шем лум саман (mp3)

 (голосов: 4)

  • Курныж
  • Чон муро
  • Чодыра оза (mp3)
  • Серлагышем
  • "Йоча муро" (мут-влак)

  • #1 написал: vasilek (2 сентября 2008 13:08)
    Лудын лектым.

    Зарегистрирован: -- ICQ: -- [цитировать]

    #2 написал: admin (3 сентября 2008 04:01)
    Ынде колыштынат кертыда, автор шке лудеш.

    Зарегистрирован: 5.03.2008 ICQ: -- [цитировать]

    #3 написал: Patyr (3 сентября 2008 16:58)
    Пеш сай поэме! Семжат пеш келшышын ойырен налме. Тау.

    Зарегистрирован: -- ICQ: -- [цитировать]

    #4 написал: enginer (4 сентября 2008 10:30)
    Классная новость, благодарю

    Зарегистрирован: -- ICQ: -- [цитировать]

    #5 написал: Павел (13 сентября 2008 01:22)
    и тут реклама, в баню их всех пора отправить

    Зарегистрирован: 8.07.2008 ICQ: 482744757 [цитировать]

    #6 написал: gvozdev-okha (16 сентября 2008 08:55)
    Мыламат келшыш- кугу тау!

    Зарегистрирован: 31.05.2008 ICQ: -- [цитировать]

    #7 написал: Yazichnik (3 декабря 2008 23:24)
    PESH KUGU TAU TELANDA! TIDE PESH SAY POIEME! SAY ULDA!

    Зарегистрирован: -- ICQ: -- [цитировать]

    Добавление коментария
    Ваше Имя:
    Ваш E-Mail:
    Код: Включите эту картинку для отображения кода безопасности
    обновить код
    Введите код




    Наш опрос
    Ваше вероисповедание?

    Атеизм
    Буддизм
    Ислам
    Иудаизм
    Религия Предков
    Христианство
    Другое


    Музыка
    Реклама
    Поиск по дате
    «    Сентябрь 2008    »
    ПнВтСрЧтПтСбВс
    1
    2
    3
    4
    5
    6
    7
    8
    9
    10
    11
    12
    13
    14
    15
    16
    17
    18
    19
    20
    21
    22
    23
    24
    25
    26
    27
    28
    29
    30
     
    Архив новостей
    Декабрь 2008 (7)
    Ноябрь 2008 (20)
    Октябрь 2008 (47)
    Сентябрь 2008 (90)
    Август 2008 (58)
    Июль 2008 (42)
    Погода
    Яндекс.Погода

     Интернет-магазин одежды

    Copyright © Республика Марий Эл, Йошкар-Ола Марий Эл Увер 2008.  Тоншаево.ру  МариСонг.ру  Израиль.tj

     Мари сеть Mari-Net.ru